از برمكى درباره زندانى پرسيد و وانمود مىكرد كه از آزادى وى خبر ندارد . هنگامى كه يحيى برمكى از مجلس هارون بيرون مىرفت ، هارون تا جايى كه از ديدگانش نهان شد ، او را با نگاه تعقيب كرد ، سپس گفت : « خدا مرا به واسطهء عمل گمراهانه‌ام ، با شمشير هدايت بكشد اگر تو را نكشم . » « 1 » طبرى از ابو محمد يزيدى كه عالم‌ترين مردم به اخبار برامكه است ، روايت مىكند كه وى گفت : اگر كسى بگويد هارون ، جعفر بن يحيى را به سببى غير از مسئله يحيى بن عبد اللّه بن حسن كشت ، سخن او را باور نكن ؛ « 2 » به عبارت ديگر ، اين مرد معتقد است كه آزادى علوى شورشى ، عامل اصلى نكبت و خوارى برمكيان بوده است . با وجود گزارش‌هاى منابع تاريخى قديمى مبنى بر آزادى يحيى علوى به وسيله جعفر برمكى ، دكتر جومرد كه كتاب حجيمى در دو جلد درباره هارون الرشيد نگاشته ، اين گزارش‌ها را رد مىكند و مىنويسد : اين خبر ساختهء ايرانيان است تا ثابت كنند كه كشته شدن برمكيان ، به سبب تمايلشان به علويان بوده است و آنان با علويان دشمن نبوده‌اند ، حال آن‌كه اين‌ها شيعه علويان نبوده‌اند و براى ما ثابت شد كه بيشتر از يك علوى بوده كه به دست برامكه كشته شده است . اگر اين نكته را بدانيم كه جعفر برمكى ، يحيى را آزاد ساخته و همين يحيى در سال 176 ق از دنيا رفته ، نمىتوانيم اين حادثه را سبب افول برامكه تلقّى كنيم ؛ چرا كه بيش از ده سال بين مرگ وى و نابودى برمكيان فاصله است . « 3 » ما هرچند بتوانيم آن روايات قديمى را كه از آزادى يحيى بن عبد اللّه به وسيله برمكى سخن مىگويند ، بپذيريم ، نمىتوانيم تأكيد كنيم كه برمكيان تشيع را پذيرفته يا از داعيان و ياران خاندان علوى بوده‌اند . به نظر ما برمكيان در طول تاريخ خود و در عملكردها و سياست‌ها ، براساس مصالح خاندان خود عمل مىكردند و همه امكانات را به اين منظور به كار مىبردند . آن‌ها اگر مىديدند كه مصالحشان با گرايش به سمت علويان تأمين مىشود ، اين كار را مىكردند ، و اگر مصالح خود را در اين مىديدند كه خلفاى عباسى را

--> ( 1 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 485 / ابن طباطبا ، الفخرى فى الآداب السلطانيه ، ص 176 / جهشيارى ، الوزراء و الكتاب ، ص 189 - 190 . ( 2 ) . تاريخ طبرى ، ج 6 ، ص 485 . ( 3 ) . جومرد ، هارون الرشيد ، ص 467 - 468 .